Een terugblik naar het verleden
Voor velen van mijn generatie roept dit platform nostalgie op aan het krabbelen en dansende banaantjes. Ook ik groeide ermee op en weigerde lang om over te stappen naar Facebook, met de vraag: “Waarom zou je dat doen als we al Hyves hebben?” Dit van nature afwijzende gevoel zat er bij mij destijds al in. In 2010 werd Hyves overgenomen door de Telegraaf Media Groep, en toen begon het schip langzaam te zinken. Binnen drie jaar tijd was Hyves grotendeels verdwenen en had Facebook de markt in Nederland overgenomen.
Het is opmerkelijk dat Nederland door het bestaan van Hyves het langst Facebook-onafhankelijk is geweest. We hadden al een redelijk functionerend platform, waardoor er minder behoefte was aan iets nieuws. Een dergelijk platform valt of staat met het netwerkeffect: als er geen mensen komen, gebeurt er niets. Hoe de marktovername door Facebook precies is ontstaan, kan ik me niet meer goed herinneren, maar feit is dat Hyves de grootste was en na de overname in 2010 snel is afgezakt.
De opkomst en val van Hyves
Hyves kwam als een van de eerste platformen landelijk, met foto’s, vrienden, en andere functies die op die leeftijd ontzettend spannend waren. Er konden toen dingen die tegenwoordig privacytechnisch absoluut niet meer kunnen: je kon in één keer je hele adresbestand door Hyves laten mailen om vrienden uit te nodigen. Tegenwoordig hebben we de AVG om dat soort praktijken te voorkomen. Het was dus een beetje een wildwestachtige situatie waarin Hyves groot is geworden.
De marktovername van Facebook (en de gevolgen)
De val van Hyves betekende uiteindelijk dat een ander platform uit Silicon Valley de markt over kon nemen: Facebook. We hebben hier regelmatig stilgestaan bij het feit dat Silicon Valley en socialemediabedrijven belangrijke voedingsbronnen zijn geweest en nog steeds zijn voor Palantir. Palantir sluit in rap tempo contacten met overheden in het hele westen om voor tal van toepassingen ingezet te kunnen worden. Aalbersberg van de Nederlandse politie gaf eens aan nog nooit een systeem te hebben gezien waarin hij zo nauwkeurig de relaties van mensen tot elkaar kon inzien als bij Palantir. Dit kan natuurlijk doordat Palantir een heel belangrijk deel van zijn data van sociale mediaplatformen haalt.
Als we even terugkijken naar de ontstaansgeschiedenis van Facebook, zien we dat dit voortkwam uit het Lifelog-project van DARPA, dat opgeheven moest worden vanwege publieke ophef. Op de dag dat het project werd stopgezet, werd Facebook gelanceerd. Peter Thiel, de eerste externe financierder van Facebook, zat jarenlang in de raad van bestuur. Later werd Peter Thiel de oprichter van Palantir, waarna Facebook als één van de belangrijkste voedingsbronnen ging dienen voor de Palantir-database. Als je denkt dat dit toeval is, ben je volgens mij een toevalligheidsdenker. Ook X hebben we in de Pro Privacy Podcast vaker besproken als belangrijke voedingsbron voor Palantir. Elon Musk en Peter Thiel gaan als leden van de ‘PayPal Maffia’ al heel ver terug.
Palantir-toepassingen en sociale media als voedingsbron
Palantir wordt onder andere gebruikt voor oorlogstoepassingen in Gaza, waarbij mensen scores van 0 tot 100 krijgen om hen met automatische drone-aanvallen uit te schakelen (het Lavender-programma). Bovendien werd het Palantir-programma door Trump gebruikt voor Operation Warp Speed om specifieke batches coronavaccins aan specifieke groepen mensen in een bepaald tempo toe te kennen. Het wordt voor tal van toepassingen gebruikt, zoals in de medische sector, op oorlogsgebied, of mogelijk zelfs bij de toeslagenaffaire. Dit soort informatie kan in tal van toepassingen worden gebruikt zonder dat mensen zich daarvan bewust zijn. Hoe wordt dit beest gevoed? Voor een groot deel door die socialemediabedrijven.
Daarom is het zeer belangrijk dat we, wanneer we kiezen voor alternatieve sociale media, kiezen voor iets waar je een anoniem account kunt aanmaken en privacy zo goed mogelijk gewaarborgd wordt. Alles wat je publiceert is bij sociale media sowieso al openbaar, maar je wilt in ieder geval de mogelijkheid hebben om anoniem te kunnen zijn en vrijelijk informatie te kunnen delen, met vrijheid van meningsuiting. Denk bijvoorbeeld aan klokkenluiders die belangrijke informatie naar buiten willen brengen zonder daar de persoonlijke gevolgen van te hoeven ondervinden. Zoals Edward Snowden al zei: ‘niet geven om privacy omdat je niks te verbergen hebt, is hetzelfde als niet geven om vrijheid van meningsuiting omdat je niks te zeggen hebt’. Privacy en decentralisatie zijn van groot belang voor de vrijheid van meningsuiting op sociale media.
Digitale soevereiniteit als marketingargument
Tegelijkertijd bevinden we ons in een situatie door alles wat er gebeurt met Trump in Amerika waarin er een sentiment ontstaat in onze samenleving van “oh, we moeten toch maar eens digitaal soeverein worden”. Dit betekend overigens niet dat je zo soeverein moet worden dat je een moestuintje neemt en je afzet tegen de steeds verder toenemende overheidscontrole. Nee, dat moet je niet hebben. Nee, we moeten als EU, Europees soeverein zijn. Zo wordt het dus ook gepromoot: oké, je moet niet doorschieten in je decentralisatiedrang of in je privacydrang. Je moet wel van de EU houden, omdat de VS op dit moment een dreiging vormt. We hebben in een vorige podcast ook uitgebreid bij de AI-datacenters stilgestaan en hoe die ook weer uiteindelijk onder het mom van “oh soeverein, we moeten controle over onze data” door big tech gewoon gefinancierd worden vanuit Amerika. Op het moment dat je “digitale soevereiniteit” ziet staan, moeten er ergens alarmbellen afgaan.
De wederopstanding van Hyves: kritische analyse
Er is al een heel flink team aan het werk voor het nieuwe Hyves. Dus er moet geld verdiend worden op een of andere manier. Dat kan natuurlijk met advertenties, maar dan wordt data van mensen gebruikt, zodat bedrijven deze mensen kunnen targeten voor advertenties. Follow The Money had al een redelijk kritisch stuk geschreven over Amerikaanse tech bij Hyves. De sociale netwerksite zou toch op Amerikaanse technologie draaien, wat in tegenspraak is met uitspraken van eigenaar Mediahuis dat de site voor de veiligheid op Europese software draait.
Maar de sociale netwerksite Hyves draait niet volledig op Europese software en hardware, zoals beloofd bij de presentatie. Follow the money vond diverse afhankelijkheden van Amerikaanse techpartijen in de systemen waar Hyves op draait, waaronder die van Google en Amazon. Hyves is de merknaam van eigenaar Mediahuis, waar ook de Telegraaf en NRC onder vallen. Bij de aankondiging van de wederopstanding van de site in de Telegraaf en bij een interview in de talkshow Paul de Wit vertelde Telegraaf-hoofdredacteur Kamran Ula uitgebreid over de beweegredenen om Hyves niet op Amerikaanse technologie te laten draaien. Hij noemde een Europese cloud voor de veiligheid en zekerheid. Soevereiniteit. De manier waarop Hyves is opgezet werd expliciet gekoppeld aan de discussie over digitale soevereiniteit. De Telegraaf meldt daarnaast op 22 september dat de herlancering van Hyves samenvalt met de steeds luider klinkende roep om Europese digitale soevereiniteit.
FTM kwam met een technische analyse waarbij wachtwoordresets via Mailgun, een Amerikaans bedrijf, en lettertypes worden ingeladen via de service van Google, waar ook veel privacyproblemen bij komen kijken. Je kunt het dus stellen: oké, het is nog niet af, dus dat wordt nu ook zo verkocht: jongens, we moeten eerst nog even de puntjes op de i zetten. We zijn Europees, maar we moeten inderdaad nog even wat zaken optimaliseren. Maar hier komt het belangrijkste, en dat is eigenlijk iets wat ik zelf al direct wilde checken, maar Follow the Money was mij voor. In de Telegraaf zei de managing director van Hyves, Risk Beton, dat de data van Hyves-gebruikers niet worden gedeeld met derden. Heel belangrijk. Dan denk ik: “Oh, dat is mooi. Het grote probleem van sociale media is dat informatie constant overal terechtkomt en dat mijn publiek-private samenwerking met Palantir tegen me gebruikt kan worden zonder dat ik me daar bewust van ben.”
Uit de privacyverklaring die gebruikers moeten tekenen, blijkt dat bepaalde informatie gedeeld kan worden met mediabureaus, adverteerders, advertentienetwerken en/of datapartners ten behoeve van de automatische verkoop van advertentieruimte. De Telegraaf laat Follow the Money weten de gebruikersvoorwaarden te herzien naar aanleiding van vragen hierover. Ze zijn dus gewoon glashard aan het liegen. Eerst wordt er gesteld: nee, dit doen we niet, we gebruiken het niet voor derden. En op het moment dat ze worden betrapt is het ‘Oké, nou dan moeten we de voorwaarden aanpassen’. Hier gaan dus al alle alarmbellen bij mij af.
Ook technologisch gezien is dit niet iets wat je zou moeten willen. Dit is gewoon weer gecentraliseerde technologie waarbij de data van gebruikers uiteindelijk bij derde partijen terechtkomt en dus doorgegeven gaat worden. En je moet je ook sterk afvragen: op het moment dat zo’n digital ID-plicht komt voor sociale media, dan zal een gecentraliseerd platform hoe dan ook gedwongen zijn om daaraan mee te moeten werken. Anonimiteit op sociale media, op iets als dit nieuwe Hyves, vergeet het.
Alternatieven: decentrale protocollen
We hebben het in de podcast al eens over Nostr gehad. Het grote voordeel van Nostr is dat het een gedecentraliseerd protocol is. De meeste data die je daar deelt, is wel gewoon publiek, omdat het een publiek sociaal protocol is. Applicaties kunnen echter een eigen Nostr-applicatie bouwen die vervolgens specifieke informatie van zogeheten ‘relays’ kan inladen. Stel je voor, ik wil alleen maar over onderwerp X informatie inladen, dan kan dat. Stel je voor dat je alles in wilt laden, dan kan dat ook. Het is dus heel slecht te censureren. Je kunt als overheid of socialmediabedrijf dus niet stellen: “Oh, we gaan deze post even offline halen”, omdat het een gedecentraliseerd netwerk is. Dus iets als Nostr zal veel dichterbij liggen van wat je daadwerkelijk wilt dat sociale media zijn, dan de wedergeboorte van Hyves die hier nu ontstaat.
De toekomst van sociale media
Decentrale sociale media bieden de mogelijkheid om anonieme accounts aan te maken zonder identificatie, zonder leeftijdsverificatie-nonsens, en waar je vrijheid van meningsuiting en bereik hebt. Dat is wat we willen en daar zullen we onze volgers uitgebreid over op de hoogte houden.