Gefeliciteerd, je Pro Privacy Laptop/PC is binnen!

Met deze beginnershandleiding laten we je zien hoe je jouw Pro Privacy Laptop in gebruik kunt gaan nemen. We behandelen de volgende punten:

• Opstarten
  -> Het ontgrendelen van de harde schijf
  -> Het inloggen als gebruiker op Fedora Linux
  -> Het wijzigen van het encryptiewachtwoord
  -> Het wijzigen van het gebruikerswachtwoord
  -> Het tot stand brengen van een internetverbinding (wifi of kabel)
• Besturing
  -> Een uitleg over de Supertoets
  -> Een uitleg over het bureaublad
  -> Een uitleg over de zoekfunctie
  -> Een uitleg over de Dash
  -> Een uitleg over het Snelmenu
  -> De weergavetaal van de laptop aanpassen
  -> Een korte uitleg over de donkere modus
  -> De achtergrond- en accentkleur aanpassen
  -> Een overzicht van handige sneltoetsen
• Updates
  -> Een uitleg over updates en waar je op moet letten voordat je een update uitvoert.
  -> Een uitleg over Upgrades
  -> Het updaten via de terminal (optioneel)
• Sneltoetsen
  -> Een uitleg over sneltoetsen
  -> Een tabel met verschillende sneltoetsen
• Applicaties
  -> Het downloaden en installeren van applicaties via het Software Center
  -> Een uitleg over het handmatig installeren van applicaties
  -> Een overzicht van applicaties die wij al voor je hebben geïnstalleerd
  -> Informatie over onze applicatielijst
  -> Informatie over onze applicatiehandleidingen
• VPN
  -> Informatie over het omgaan met een VPN
• Bestanden
  -> Het omgaan met bestanden en mappen
• LibreOffice
  -> Algemene informatie over LibreOffice, het ultieme Microsoft Office-alternatief
• Internet
  -> Een uitleg over wifi en welke internetbrowsers je standaard kunt vinden op de laptop
• Meer informatie
  -> Handige links naar andere handleidingen op onze website

Opstarten

Tijdens het opstarten van de laptop wordt er standaard om een wachtwoord gevraagd. Wij noemen dit het encryptiewachtwoord. Dit wachtwoord is nodig om de harde schijf van de laptop te ontgrendelen. De harde schijf is namelijk versleuteld met een zogeheten disc-encryption-methode, die beschikbaar is in Fedora Linux. Bij het instellen van de disc encryption wordt er een hele lange sleutel gegenereerd en toegewezen aan de harde schijf. Deze hoef je echter niet zelf in te vullen. In plaats daarvan kun je gebruikmaken van een wachtwoord dat wij voor je hebben ingesteld. Dit is: proencryptie (zonder hoofdletters). Voer dit wachtwoord in wanneer je het scherm in onderstaande afbeelding te zien krijgt. Deze afbeelding laat een balk zien waar je het encryptiewachtwoord kunt invoeren. Onder het balkje wordt er gesproken over een ‘passphrase’, maar dit kun je negeren. In dezelfde regel wordt de volledige naam van de harde schijf weergegeven. Hier hoef je ook niets mee te doen. Druk na het wachtwoord te hebben ingevoerd op Enter.

Belangrijke informatie

• Je kunt tijdens het invoeren van het encryptiewachtwoord niet zien wat je typt.
• Je kunt de muis niet gebruiken in dit scherm.
• Als je Enter hebt ingedrukt en meteen weer hetzelfde scherm te zien krijgt, heb je het encryptiewachtwoord verkeerd ingevoerd.
• Na het updaten van het systeem kan er meerdere malen worden gevraagd naar het encryptiewachtwoord. Dit komt doordat sommige updates meerdere herstarts van de computer vereisen.

Na het ontgrendelen van de harde schijf kom je terecht in Fedora Linux, waar je ook een wachtwoord moet invullen. Dit is het Gebruikerswachtwoord. Je mag hier ook: proencryptie (zonder hoofdletters) invullen. Dit wachtwoord stellen wij standaard in op alle laptops. Het is dus essentieel dat je dit wachtwoord zo snel mogelijk wijzigt. Dit geldt ook voor het bovengenoemde encryptiewachtwoord. Wij leggen hieronder uit hoe dit werkt. Sla dit gedeelte dus NIET OVER!!!

1. Encryptiewachtwoord wijzigen

BELANGRIJK! Het encryptiewachtwoord kan niet worden hersteld, dus bewaar dit goed! Bij het kwijtraken van dit wachtwoord wordt de data die op de harde schijf staat onbruikbaar.

Dit werkt als volgt:

1. Druk linksonder op je toetsenbord op de Supertoets (Windows-toets).
2. Typ nu het volgende in: Schijven en druk vervolgens op Enter.
   
   
3. Selecteer nu aan de linkerkant van het scherm je harde schijf.
4. Selecteer de partitie: LUKS.
5. Klik linksonder op het tandwiel (Instellingen). In onderstaande afbeelding worden drie cirkels weergegeven met oplopende cijfers. Volg de cirkels, beginnend bij 1. We hebben het merendeel van de gegevens in onderstaande afbeelding vervaagd, omdat hier unieke gegevens in staan. Deze heb je niet nodig om de handleiding te volgen.
   
   
6. Je krijgt nu een menu te zien. Klik op Wachtwoord wijzigen.
7. Voer je huidige wachtwoord in. Dit is nu nog proencryptie (zonder hoofdletters).
8. Voer tweemaal een nieuw wachtwoord in. Wij adviseren om een reeks van 3 willekeurige woorden in te vullen. Voorbeeld: koe-steen-poster. LET OP!!! Bewaar dit wachtwoord goed. Als je het wachtwoord kwijtraakt, kan dit niet meer worden hersteld. Sla het nieuwe wachtwoord op in een wachtwoordmanager als Bitwarden of KeePass.
9. OPTIONEEL! Klik op Wachtwoorden tonen om te zien wat je hebt ingetypt.
10. Zorg ervoor dat het wachtwoord sterk is. Klik op Wijzigen om verder te gaan.
11. Je krijgt nu de melding: Authenticatie is vereist om versleuteld apparaat te ontsluiten. Voer hier het wachtwoord in van de gebruiker. Dat is nu nog proencryptie (zonder hoofdletters).
12. Klik op Verifiëren.

Gefeliciteerd! Je hebt het encryptiewachtwoord nu gewijzigd! Je moet dit nieuwe wachtwoord na elke herstart van je laptop invoeren om de harde schijf te ontgrendelen. Je hebt dus 2 wachtwoorden nodig om gebruik te kunnen maken van de laptop. Hieronder beschrijven we hoe je het Gebruikerswachtwoord kunt wijzigen.

2. Gebruikerswachtwoord wijzigen

Het gebruikerswachtwoord wordt gebruikt om Fedora Linux te ontgrendelen. Dit is nu nog proencryptie (zonder hoofdletters). Ook hier adviseren we om het wachtwoord per direct te wijzigen.

Dit werkt als volgt:

1. Druk linksonder op je toetsenbord op de Supertoets.
2. Typ het volgende in: instellingen en druk vervolgens op Enter.
3. Je komt nu in een nieuw scherm terecht. Klik links in het menu op Systeem.
4. Klik op Gebruikers.
5. OPTIONEEL! Klik op Naam en voer in plaats van gebruiker een nieuwe naam in. Dit wordt de naam van je account. Je kunt deze naam op elk moment weer wijzigen, indien gewenst. Druk op het blauwe cirkeltje met het witte vinkje om de naam te bevestigen.
6. Klik nu op Wachtwoord.
7. Voer het huidige wachtwoord in. Dit is nu nog proencryptie (zonder hoofdletters).
8. Voer tweemaal een nieuw wachtwoord in. Wij adviseren om een reeks van 3 willekeurige woorden in te vullen. Voorbeeld: schaap-pesto-glas. LET OP!!! Bewaar dit wachtwoord goed. Het is raadzaam dat het Encryptiewachtwoord en het Gebruikerswachtwoord niet hetzelfde zijn, dus maak het niet te moeilijk voor jezelf. Als je een van de wachtwoorden kwijtraakt, kan dit niet meer worden hersteld. Sla het nieuwe wachtwoord op in een wachtwoordmanager als Bitwarden en/of KeePass.
9. Klik op Wijzigen.
   
   

Gefeliciteerd! Je gebruikerswachtwoord is nu gewijzigd! Dit wachtwoord moet je na elke herstart van je laptop invoeren, na het encryptiewachtwoord en wanneer je de laptop vergrendelt of in slaapstand zet.

Het tot stand brengen van een internetverbinding

Voordat je op je computer kunt internetten en updates kunt uitvoeren, moet je eerst een internetverbinding hebben. Dit kan met de kabel of je kunt gebruikmaken van een wifi-netwerk.

Het verbinden met een wifi-netwerk doe je als volgt:

1. Klik rechts in de bovenhoek op het rijtje met verschillende icoontjes.
2. Klik op de knop genaamd WiFi. Deze kan zowel blauw als donkergrijs zijn. Blauw betekent aan en donkergrijs betekent uit. Zorg ervoor dat het knopje blauw is.
3. Klik nu binnen dezelfde knop op het pijltje dat naar rechts wijst.
4. Het duurt even een paar seconden totdat je een lijst te zien krijgt met alle wifi-netwerken in de buurt. Die van jou moet hier ook bij staan. De naam van jouw netwerk is in de meeste gevallen hetzelfde als die van de modem, tenzij je dit in het verleden hebt aangepast. Klik op je eigen wifinetwerk om verder te gaan.
5. Je krijgt nu een dialoogvenster te zien in het midden van het scherm, met een donkere achtergrond. In dit dialoogvenster kun je het wachtwoord invoeren van jouw wifi-netwerk. Als je dit wachtwoord niet meer weet en niet meer kunt terugvinden, neem dan even contact op met je internetprovider, bijvoorbeeld, Freedom, Ziggo, Vodafone, KPN, etc.
6. Als je het wachtwoord wel hebt, voer het dan in en klik op Verbinden. Je ziet in eerste instantie niet wat je typt. Mocht je dat wel willen, klik dan op het oogje rechts van het invoerveld.

Als alles goed is gegaan, krijg je naast de WiFi-knop ook de naam te zien van jouw netwerk. Open voor de zekerheid de Brave Browser en ga naar een willekeurige website om te zien of je daadwerkelijk verbonden bent met het internet.

Als je besluit om een kabelverbinding tot stand te brengen, hoef je enkel de netwerkkabel in de UTP-aansluiting die in alle laptops zit te pluggen. De knop met de tekst WiFi verandert daarna in Kabel.

De Supertoets

De Super-toets is het Windows-icoon dat zich bevindt naast de linker Alt-toets. Op Windows wordt deze toets over het algemeen gebruikt om het Startmenu te openen. Op Fedora Linux kun je de toets gebruiken om de Dash en de Zoekbalk zichtbaar te maken. Door twee keer op de Super-toets te drukken wordt de app-bibliotheek geopend, waarin alle applicaties zichtbaar zijn die op Fedora Linux zijn geïnstalleerd. Deze toets is essentieel voor het navigeren op Fedora Linux en daarnaast ook nog eens superhandig!

Beginscherm (Bureaublad)

Na het opstarten van Linux Fedora  krijg je de standaardachtergrond te zien. Als je op de Super-toets (Windows-toets) drukt, krijg je bovenin het scherm een zoekbalk te zien en onderin het scherm de Dock.  Mocht je al schermen hebben openstaan, dan krijg je hier ook een overzicht van te zien. Als laatste krijg je rechts een tweede bureaublad te zien. Door hierop te klikken, kom je terecht in een nieuw bureaublad, waar je vervolgens weer andere applicaties in kunt openen.

Door 2 keer op de Super-toets te drukken krijg je bovenin het scherm de zoekbalk te zien, met daaronder de verschillende bureaubladen, een applicatiebibliotheek met alle applicaties die op je laptop staan en daaronder de Dock.

Applicaties en bestanden zoeken en openen

Fedora gebruikt een zeer geavanceerde en makkelijk te gebruiken zoekfunctie. Door één keer op de Super-toets te drukken, wordt bovenin het scherm de zoekfunctie getoond. Je kunt hiermee zoeken naar apps, bestanden, websites en instellingen. Je kunt de gezochte elementen ook direct openen vanuit de zoekopdracht. Als je bijvoorbeeld naar Mullvad zoekt, zie je in ons voorbeeld dat naast Mullvad VPN en Mullvad Browser ook resultaten worden getoond die afkomstig zijn van de Bestanden-app, waarin een bestand staat dat de term Mullvad bevat. De zoekbalk kun je ook gebruiken om snel een applicatie te openen, zonder dat je deze hoeft op te zoeken in de app-bibliotheek, of aan hoeft te klikken in de Dash.

Dash

De Dash is de applicatiebalk, die onderin het scherm zichtbaar wordt wanneer je de Super-toets indrukt. Deze bevat applicaties die recent zijn geopend en applicaties die je zelf hebt toegevoegd. Je kunt dit vergelijken met de Dock op Mac-computers. Door een applicatie op te zoeken en deze te verslepen naar de Dash, wordt deze toegevoegd. Dit kun je ook toepassen voor je bestanden en je instellingen. Je kunt ook met de rechter muisknop klikken op een applicatie en vervolgens klikken op Vastmaken aan dash. Mocht je een applicatie willen losmaken van de Dash, klik hier dan op met de rechter muisknop en klik vervolgens op Losmaken.

Snelmenu

Het Snelmenu is een overzichtsmenu, waarmee je verschillende acties kunt uitvoeren. Je kunt het vergelijken met het Notification Center van Windows, of de ‘Quick Toggles’ van Android/GrapheneOS. Dit menu stelt je in staat om bepaalde functies met een klik in- of uit te schakelen. Je kunt dit menu openen door rechtsboven op het rijtje met icoontjes te klikken of met de sneltoets Super+S.

De knoppen die je hier vindt, kun je gebruiken om de volgende functies in- of uit te schakelen:

• Internetverbinding (WiFi/kabel): schakel deze knop in om verbinding met het internet mogelijk te maken, zowel met de kabel als met de wifi.
• VPN: schakel hiermee je VPN-verbinding in of uit. Deze knop is alleen zichtbaar als je een actieve VPN-verbinding hebt. Mocht je gebruikmaken van Mullvad VPN, en je maakt gebruik van DAITA, dan is de knop niet zichtbaar.
• Bluetooth: schakel hiermee bluetooth in of uit.
• Energiebesparingsmodus: deze functie zorgt ervoor dat alleen essentiële functies, die het systeem draaiende houden, worden gebruikt. Zo worden bepaalde animaties niet meer weergegeven en wordt de donkere modus standaard ingeschakeld.
• Nachtlicht: schakel hiermee de zogenaamde blue light filter in, waardoor de felheid van het scherm drastisch afneemt en een oranje, warme gloed over het scherm verschijnt.
• Donkere modus: hiermee krijgen alle vensters en menu’s een zwarte achtergrond, ook goed voor de accu.
• Niet storen: schakel hiermee alle vormen van notificaties (meldingen) uit.
• Toetsenbord: met deze optie reguleer je de toetsenbordverlichting, mocht jouw computer deze functie bevatten.
• Vliegtuigstand: schakel deze functie in om bijvoorbeeld de internetmogelijkheid en locatiedetectie te blokkeren.
• Caffeine: als deze functie aanstaat, valt je computer niet meer in slaap (automatisch wordt vergrendeld).

Daarnaast kun je het geluid harder of zachter zetten, de helderheid aanpassen, schermafbeeldingen maken en de laptop vergrendelen en uitschakelen.

Door rechtsboven op het rondje te klikken, kom je terecht in een menu, waarmee je de volgende acties kunt uitvoeren:

• Pauzestand: hiermee vergrendel je de laptop. Om de laptop weer te ontgrendelen, voer je het wachtwoord in van de ingelogde gebruiker.
• Herstarten: hiermee herstart je de laptop.
• Uitschakelen: hiermee sluit je de laptop volledig af. Wacht totdat de laptop volledig is afgesloten voordat je de klep dichtdoet.
• Afmelden: hiermee meld je je af. Om je weer opnieuw aan te melden, klik je op de gebruiker waarmee je wilt inloggen en voer je het bijbehorende wachtwoord in.
• Gebruiker wisselen: hiermee word je afgemeld en kun je omschakelen naar een andere gebruiker. Deze optie is alleen zichtbaar als je meerdere gebruikers hebt ingesteld.

Weergavetaal wijzigen

Wij stellen standaard Nederlands voor je in als weergavetaal. Je kunt, indien gewenst, dit op de volgende manier wijzigen:

1. Ga naar Instellingen.
2. Klik in het linkermenu op Systeem.
3. Klik op Regio & taal.
4. Klik op Taal.
5. Klik op de gewenste taal om deze aan te vinken.
6. Klik op de blauwe knop ‘Selecteren’ om de nieuwe taal in te stellen.
7. Log daarna uit en weer in of herstart het apparaat.

Vormgeving

De standaardweergave van Fedora is gebaseerd op het uiterlijk van Mac OSX, met een minimale interface, zodat het beginscherm niet chaotisch kan worden zoals bij Windows, waarbij je allerlei icoontjes aan het bureaublad kunt toevoegen. In plaats daarvan worden je applicaties op de achtergrond ingeladen en zijn ze pas zichtbaar als je op de Supertoets drukt. Je krijgt dan ook de zogeheten Dash te zien, waar je applicaties aan kunt toevoegen, zodat je hier op een later moment makkelijk bij kunt.

Je kunt natuurlijk ook je achtergrond wijzigen en de kleuren van de menu’s en knoppen. Die doe je als volgt:

1. Ga naar Instellingen.
2. Klik links in het menu op Weergave.
3. Je krijgt nu de mogelijkheid om een licht- of donker thema in te stellen en een achtergrond. Het is ook mogelijk om zelf een achtergrond te selecteren van een plaatje dat je op je computer hebt staan. Daarnaast kun je de accentkleur aanpassen.

Updates

Het is essentieel om je systeem up-to-date te houden voor de beste beveiliging en stabiliteit. Fedora staat erom bekend dat er regelmatig updates worden uitgevoerd. Dit vinden veel mensen een vervelend aspect van technologie en hier wordt vaak negatief naar gekeken, terwijl het juist een goed teken is als een besturingssysteem regelmatig wordt voorzien van updates. Dit betekent dat er sprake is van een gezonde doorontwikkeling van het systeem. Fouten die mogelijk ontstaan door een update, worden ook weer snel opgelost.

Updates zorgen ervoor dat

1. Bestaande en potentiële lekken worden gedicht voor de veiligheid van het systeem
2. Bestaande en potentiële problemen worden opgelost en/of voorkomen
3. Betere compatibiliteit met applicaties en hardware wordt toegepast
4. Het besturingssysteem wordt voorzien van nieuwe functies.
5. Bestaande functies worden uitgebreid en/of verbeterd

Controleer dus regelmatig of er nieuwe updates beschikbaar zijn voor Fedora. Let voordat je een update gaat uitvoeren op de volgende punten:

• Zorg ervoor dat de pc is aangesloten op het stroomnetwerk.
• Zorg ervoor dat je verbonden bent met een stabiele internetverbinding. Dit kan een wifi- of kabelverbinding zijn.
• Zorg ervoor dat je niks open hebt staan op de laptop. Voorbeeld: applicaties en bestanden. De Software-applicatie waarmee je de updates uitvoert, is hierop een uitzondering.
• Zorg ervoor dat je voldoende tijd hebt om de pc te laten updaten. Voorbeeld: voer nooit een update uit als je niet thuis bent en snel weg moet.
• Zorg ervoor dat je de update uitvoert op een moment dat je de laptop niet nodig hebt. Afhankelijk van de grootte van de update kan dit soms een tijdje duren.

Het controleren op updates doe je als volgt:

1. Open de applicatie genaamd Software.
2. Klik bovenin het scherm op het tabblad Updates.
3. Klik linksboven op het ronddraaiende pijltje om de pagina te verversen. Hiermee forceer je de pc om nogmaals naar updates te zoeken en de meest recente binnen te halen.
4. Je krijgt nu een overzicht te zien van applicaties en systeemcomponenten die een update nodig hebben. Je kunt deze applicaties en systeemcomponenten handmatig updaten door rechts van het item te klikken op Downloaden, of je kunt alles updaten door te klikken op Alles bijwerken. Zorg ervoor dat de applicaties die worden geüpdatet, zijn uitgeschakeld. Bij belangrijke systeemupdates wordt er altijd gevraagd of je een herstart wilt doen. Wij adviseren om dit meteen te doen door op Herstarten & bijwerken te klikken, anders gebeurt het automatisch op een later moment, als je het niet verwacht.
5. In sommige gevallen vraagt Fedora voor de zekerheid of je de pc wilt herstarten.

TIP! Mochten er geen updates beschikbaar zijn, klik dan voor de zekerheid nogmaals linksboven op het ronddraaiende pijltje om de pagina te verversen.

BELANGRIJK! Het kan soms voorkomen dat updates niet kunnen worden geïnstalleerd. Fedora geeft altijd aan waarom dit het geval is, bijvoorbeeld: het niet aangesloten zijn op het stroomnetwerk, of de accu die minimaal 20% moet zijn. In sommige gevallen staat er nog een andere update te wachten die eerst geïnstalleerd moet worden. Daarvoor moet dan de pc worden geherstart.

Upgrades

Ongeveer elk half jaar wordt er een grote Fedora-upgrade uitgebracht. Dit zijn updates die allerlei nieuwe functies en verbeteringen met zich meebrengen op een grotere schaal. Upgrades worden niet automatisch uitgevoerd en dienen handmatig te worden gedownload. In onderstaande afbeelding zie je een voorbeeld van een nieuwe Fedora-versie die kan worden gedownload. De huidige versie van Fedora is 43.

Als een update/upgrade is voltooid, vraagt Fedora Linux in de meeste gevallen of je de laptop wilt herstarten. Wij adviseren om dit zo snel mogelijk uit te voeren. Tijdens de herstart van de laptop krijg je na het invoeren van het encryptiewachtwoord een laadbalkje te zien waarin de progressie van de update/upgrade wordt weergegeven.

Hieronder vind je een schermafbeelding van dit proces, op een Lenovo-laptop.

Sneltoetsen

Sneltoetsen zijn enkele toetsen of een combinatie van toetsen die je kunt gebruiken om te navigeren op de laptop. Het beheersen van deze sneltoetsen zorgt ervoor dat je gemakkelijk kunt navigeren, waardoor je productiever bent en minder afhankelijk bent van je muis (goed voor je pols). Hieronder vind je een lijst met verschillende sneltoetsen die je kunt gebruiken.

Sneltoetsen beheren

In onderstaande handleiding beschrijven we hoe je alle sneltoetsen kunt bekijken en hoe je deze, indien gewenst, kunt aanpassen.

Dit doe je als volgt:

1. Ga naar Instellingen.
2. Klik in het linkermenu op Toetsenbord.
3. Klik onder het kopje Sneltoetsen op Sneltoetsen bekijken en aanpassen.
4. Je krijgt nu een lijst te zien met verschillende categorieën, met daarboven een zoekbalk waarmee je naar sneltoetsen kunt zoeken. Klik op de gewenste categorie of typ bovenin de zoekbalk de sneltoets in die je zoekt. In dit voorbeeld klikken we op Starters.
5. Klik op Instellingen.
6. Voer nu de gewenste sneltoets in. In dit voorbeeld voeren we Super+I in.
7. Klik na het invoeren op de blauwe knop Instellen.
8. Als je voortaan op Super+I drukt, worden de Instellingen van Fedora Linux geopend.

TIP! De Super-toets is de bekende Windows-toets.

Applicaties

Net als bij Windows en Mac kun je op een Linux-systeem als Fedora ook applicaties installeren en gebruiken. In het geval van Fedora krijg je een ingebouwde app-store waarmee je applicaties kunt downloaden. Dit is het zogeheten Software Center. Je kunt dit vergelijken met de Microsoft Store op Windows, maar dan zonder account en zonder ‘bloatware’.

Het werkt als volgt:

1. Open de applicatie Software.
2. Vervolgens krijg je een homepage te zien van de app met linksboven een vergrootglas. Klik hierop.
3. Voer de applicatie in die je zoekt. In dit geval willen we Session Desktop downloaden. Klik op het zoekresultaat Session Desktop om verder te gaan.
4. Klik in het volgende scherm op Installeren.
5. Nadat Session is gedownload en geïnstalleerd, kun je de applicatie meteen openen vanuit de softwareapplicatie. Mocht je Session willen verwijderen, dan kan dat ook direct vanuit de softwareapplicatie door op het prullenbakje te klikken.

Nog een paar tips:

• Het is mogelijk om direct vanuit de Fedora-zoekbalk te zoeken naar applicaties die je nog niet op je laptop hebt staan. Je wordt dan direct gelinkt naar de winkelpagina van de desbetreffende applicatie, waar je deze vervolgens kunt installeren.
• Het is mogelijk om via de softwareapplicatie een systeemupdate uit te voeren. Dit doe je door naar het tabblad Update te gaan.
• Als een applicatie niet beschikbaar is in het Software Center, kijk dan op de officiële website van de desbetreffende applicatie.
• Houd er rekening mee dat niet elke applicatie die te vinden is op Windows en/of Mac OS X beschikbaar is voor Fedora Linux.

Applicaties handmatig installeren

Je kunt ook zonder het Software Center applicaties installeren. Dit kan natuurlijk door simpelweg het installatiebestand van de desbetreffende applicatie te downloaden en te openen, maar je kunt ook via het Terminalvenster applicaties installeren als je de juiste commando’s weet. De meeste applicaties die een Linuxversie hebben, plaatsen ook een instructie op de officiële website. In sommige gevallen zelfs specifiek voor Fedora, zoals bijvoorbeeld Mullvad VPN en IVPN ook doen. Applicaties die je handmatig kunt installeren met een bestand gebruiken het bestandstype: .RPM. Je kunt dit vergelijken met .EXE op Windows. Mocht een RPM-versie aanwezig zijn (en de app niet in het Software Center staan), dan raden we aan om voor die route te kiezen. Downloaden vanuit het Software Center heeft altijd de voorkeur!

Mocht je toch willen downloaden/installeren via de Terminal en nog niet eerder met de Terminal hebben gewerkt, bekijk dan onze uitgebreide Fedora Linux-handleiding op het Pro Privacy Fedora Platform.

Standaardapplicaties

We zetten alvast een aantal belangrijke applicaties op de laptop, waaronder onze favoriete VPN (Mullvad), Signal (berichten), Session (berichten), Brave Browser (privacy-vriendelijk internetten), Mullvad Browser (privacy-vriendelijk internetten), Bitwarden (password manager), VLC (media player), Betterbird (e-mail) en Extension Manager (uitbreidingspakket).

Brave Browser

Brave Browser is een FOSS-browser waarmee je privacyvriendelijk kunt browsen op het internet zonder dat je gevolgd kan worden door websites (die je data opslaan en eventueel doorverkopen aan derden). Brave Browser is erg gebruiksvriendelijk en lijkt qua uiterlijk veel op andere populaire browsers zoals Google Chrome en Microsoft Edge. Vanwege de ingebouwde ad-blocker laden websites vaak sneller vergeleken met andere browsers.

Mullvad Browser

Mullvad Browser is een free and open source-internetbrowser, ontwikkeld door de mensen achter Mullvad VPN in samenwerking met de ontwikkelaars van Tor. De browser is gebaseerd op de Firefox-infrastructuur en biedt daarom ook ondersteuning voor verschillende populaire invoegtoepassingen die ook beschikbaar zijn in Firefox.

Mullvad VPN

Mullvad VPN is een VPN-dienst waar je een account kunt aanmaken zonder dat je je persoonlijke gegevens hoeft te gebruiken. Daarnaast is Mullvad VPN volledig open source, heeft de dienst kwantumresistentie, is de applicatie op meerdere apparaten te gebruiken, heeft de dienst een No Logging Policy waardoor er geen gebruikersdata wordt bewaard en is de dienst betaalbaar.

Bitwarden

Bitwarden is een wachtwoordmanager die ervoor zorgt dat jouw gebruikersnamen, wachtwoorden en notities veilig in een digitale kluis worden bewaard. Dit heeft als voordeel dat je zeer complexe (en dus veilige) wachtwoorden kunt genereren, zonder dat je deze hoeft te onthouden. Veel mensen gebruiken onveilige wachtwoorden voor meerdere diensten. Als een dienst gehackt wordt kan dit catastrofale gevolgen hebben. Het gebruik van een veilige wachtwoordmanager is een absolute must voor je digitale veiligheid. Daarnaast hoef je nooit meer op zoek naar een wachtwoord.

Signal

Signal is een berichten-app die je kunt gebruiken om met andere Signal-gebruikers te chatten, te bellen en bestanden te delen. Verder biedt Signal alle moderne functies aan die we kennen van bijvoorbeeld WhatsApp. Denk hierbij aan audio- en videogesprekken, groepen, emoji’s, stickers, etc. Signal heeft naast de traditionele mobiele app ook een desktop-app die je bijvoorbeeld op je laptop kunt gebruiken. Om deze te koppelen heb je echter wel een account nodig dat je alleen via de mobiele app kunt aanmaken, aangezien Signal een telefoonnummer vereist.

Session

Session is een FOSS-berichtenapp die je kunt gebruiken om met andere Session-gebruikers te chatten, te bellen en bestanden te delen. Verder biedt Session moderne functies die we kennen van bijvoorbeeld WhatsApp, zoals Groepen en Emoji’s, en heeft de app een mobiele- en desktopvariant.

VLC Media Player

VLC Media Player staat bekend om het uitgebreide pakket van codecs, waardoor je vrijwel alle verschillende soorten video- en audiobestanden kunt afspelen. Daarnaast is de app lichtgewicht en heeft deze een simplistisch design, waardoor deze ook op oudere hardware goed kan draaien.

Betterbird

Vrijwel alle e-maildiensten zijn via een webportaal (website) beschikbaar, zoals gmail.com, maar organisatorisch is het fijn om een applicatie te gebruiken waarmee je makkelijk kunt schakelen tussen verschillende mailboxen en je niet naar de website hoeft te gaan. Laten we voorlopig stellen dat het gebruik van de website de voorkeur heeft, omdat je wordt beschermd door Brave en/of Mulvlad Browser. Mocht je liever een applicatie gebruiken, dan adviseren wij om BetterBird te gebruiken.

Extension Manager (Uitbreidingsbeheer)

De Extension Manager stelt je in staat om zogenaamde extensies toe te voegen aan Fedora Linux, waardoor je extra functies kunt ontgrendelen die Fedora standaard niet heeft. Je kunt hiermee ook bestaande functies zoals de Dash uitbreiden met nieuwe functies.

Applicatielijst

Bij proprivacy.io hebben we 3 kernwaarden waar geselecteerde applicaties aan moeten voldoen. Dit zijn: Free and Open Source Software, privacy en veiligheid en decentralisatie van consensus.

Je vindt de applicatielijst met goedgekeurde applicaties zo meteen op het Pro Privacy Fedora Platform.

Applicatiehandleidingen

We hebben voor een aantal van onze favoriete applicaties handleidingen gemaakt. In deze handleidingen leggen we je uit hoe de applicaties werken en hoe je deze zo veilig en privacyvriendelijk mogelijk kunt gebruiken. De wereld van Free and Open Source Software is constant in beweging. Deze handleidingen worden dus regelmatig bijgewerkt met nieuwe informatie.

Wat is een VPN?

Een Virtual Private Network (VPN) is een manier om jouw internetverkeer te verbergen voor bijvoorbeeld je internetprovider, een website die je bezoekt, een eventuele hacker of een publiek netwerk. Met een VPN wordt jouw internetverkeer door een tunnel van Encryptie geleid, waardoor je online activiteiten worden afgeschermd. Dit is goed voor je privacy en veiligheid, omdat je IP-adres (een cijfercode die je identificeert op het internet) daardoor niet zichtbaar is voor bovengenoemde entiteiten. In plaats daarvan zien deze entiteiten het IP-adres van je VPN-dienst. Men kan niet zien naar welke websites je gaat, welke applicaties je gebruikt, etc. Vrijwel alle VPN-diensten bieden je ook de optie om te verbinden met een server die in een ander land is gelokaliseerd, waardoor je toegang kunt krijgen tot regiogebonden content.

Veel VPN-diensten kunnen je internetverkeer inzien en data bijhouden. Wij adviseren daarom alleen VPN-diensten te gebruiken die een zogeheten No Logging Policy hanteren. Mullvad VPN is hier een perfect voorbeeld van. Er wordt bij Mullvad VPN geen metadata zoals een voornaam/achternaam, telefoonnummer, e-mailadres en huisadres vereist voor het aanmaken van een account. Op deze manier weet Mullvad niet wie je bent bij het aanmaken van een account, waardoor je privacy gewaarborgd blijft. Meer hierover lees je hieronder.

Gebruik je op dit moment al een VPN? Weet dat er enorm veel VPN’s zijn die absoluut niet te vertrouwen zijn. We hebben hier een uitgebreide blog over geschreven op onze website. Deze blog kun je eventueel hier lezen.

Mullvad VPN-account aanmaken

Mullvad VPN gebruikt een anoniem accountsysteem. Het grote voordeel hiervan is dat de dienst geen persoonlijke gegevens van je nodig heeft. Er wordt enkel een accountnummer voor je aangemaakt. Accounts kunnen worden aangemaakt binnen alle Mullvad VPN-applicaties en op de website van Mullvad. Mullvad VPN biedt een betaalde dienst die je online privacy beschermt. Je betaalt 5 euro per maand, waarmee je maximaal op 5 apparaten kunt inloggen. In onderstaande instructie gebruiken we de website. We hebben de Mullvad VPN-applicatie al voor je geïnstalleerd op de laptop.

1. Open een internetbrowser zoals Brave of Mullvad Browser.
2. Ga naar https://mullvad.net/nl/account/create.
3. Klik op ‘Accountnummer genereren’.
4. Je komt nu terecht in een scherm met aan de linkerkant het accountnummer dat voor je is aangemaakt. Je kunt op ‘Kopiëren’ klikken of op ‘Downloaden’ om een document te verkrijgen dat het accountnummer bevat. Bewaar dit accountnummer goed. Dit heb je later nodig om je aan te melden op de app. Aan de rechterkant dien je te bevestigen dat je het accountnummer hebt opgeslagen en in te vullen. Klik op Aanmelden om verder te gaan.
   
5. Klik op de knop Voeg tijd toe aan uw account.
   
   
6. Je kunt op 3 verschillende manieren privacyvriendelijk betalen:
   – Mullvad-vouchers: Dit is een fysieke kaart met een opwaardeercode. Om de code zichtbaar te maken, moet de kraslaag verwijderd worden. Hierdoor is er geen enkele mogelijkheid voor de verkoper van de vouchers of voor Mullvad zelf om de gebruiker persoonlijk te kunnen identificeren. Om die reden is dit onze favoriete betaalmethodiek. Je kunt de kraslaag het beste verwijderen met muntgeld. De opwaardeercode gebruik je om tijd toe te voegen aan je huidige Mullvad-account. Dit is dus niet hetzelfde als je accountnummer. Je kunt bij ons op de website een voucher aanschaffen voor 6 of voor 12 maanden. De vouchers zijn onbeperkt geldig, dus je kan er een voorraad van aanhouden om je toekomstige Mullvad-gebruik veilig te kunnen stellen. Ga naar onze webshop voor meer informatie.
   
   – Monero: Dit is een privacyvriendelijke cryptomunt. Je krijgt zelfs 10% korting als je op deze manier betaalt. Heb je nog geen Monero? Volg dan het eerste deel van onze Pro Privacy Crypto Cursus.
   
   – Contant geld: het bedrag verstuur je dan via de post naar het bedrijf in Zweden. Volg de instructies die op de website staan. Je krijgt bij het selecteren van deze optie een zogeheten token die je op de envelop moet doen. Je naam en adres hoef je dus niet op de envelop te zetten.
   
   
7. Afhankelijk van de keuze die je hebt gemaakt, selecteer je hoeveel tijd je aan het account wilt toevoegen en rond je het betaalproces af.

Mullvad VPN-configuratie

Doe het volgende om de Mullvad VPN-applicatie in te stellen:

1. Open de Mullvad VPN-applicatie.
2. Voer het accountnummer in dat je hebt gekregen bij het aanmaken van het Mullvad-account.
3. Klik op Aanmelden om verder te gaan.
4. Je account wordt nu geverifieerd. Tik onderin het scherm op Mijn verbinding bevestigen.
5. Nadat je bent verbonden, zie je bovenin een groene balk, met daarin het Mullvad VPN-logo, een apparaatnaam (een willekeurige naam die wordt toegewezen aan je huidige apparaat), een poppetje, waarmee je je accountgegevens kunt bekijken en tegoed kunt toevoegen aan je account, en een tandwiel, waarmee je naar de instellingen van de Mullvad VPN-app gaat.
6. Klik op het tandwielicoon (Instellingen).
7. Klik op DAITA.
8. Klik op Inschakelen om de DAITA-functie in te schakelen.
9. Ga naar het vorige scherm en klik op Multihop.
10. Klik op Inschakelen om de Multihop-functie in te schakelen.
11. Ga nu weer terug naar het vorige scherm en klik op VPN-instellingen.
12. Schakel zowel de opties Lanceren bij opstarten als Automatisch verbinden in.
13. Scroll naar beneden en schakel Lockdownmodus in.

Bekijk onze Mullvad VPN-handleiding voor een uitgebreide toelichting op het gebruik van de app.

Goed om te weten

• De Mullvad VPN-app is beschikbaar op smartphones met iOS en op Android-gebaseerde systemen, tablets, maar ook op pc’s met Windows en verschillende Linux-systemen (bijvoorbeeld: Fedora Linux) en Mac-computers (Mac OSX).
• Je kunt een accountnummer genereren op de website van Mullvad en in de Mullvad VPN-app.
• Je kunt op maximaal 5 apparaten inloggen met het accountnummer dat je van Mullvad VPN hebt gekregen. Het accountnummer is willekeurig.
• Op GrapheneOS worden de verschillende omgevingen, zoals het primaire gedeelte en Private Space, door Mullvad VPN gezien als aparte apparaten.
• Bij het opwaarderen van je account worden alle apparaten waarop je hebt ingelogd met hetzelfde accountnummer meegenomen.
• Mocht je een 6de apparaat willen toevoegen, dan kun je een nieuw account aanmaken bij Mullvad VPN of een bestaand apparaat loskoppelen, zodat er weer ruimte beschikbaar komt voor een nieuw apparaat.
• De verwerkingstijd na de betaling is afhankelijk van de betaalmethode die je hebt gekozen. Als je bijvoorbeeld een fysieke voucher bij ons koopt, dan moet je wachten totdat je deze voucher ontvangt. Daarna is deze direct bruikbaar. Als je met Monero hebt betaald, hoef je maar een paar minuten te wachten totdat de transactie is verwerkt. Houd er rekening mee dat de Wallet die je gebruikt gesynchroniseerd moet zijn om de transactie uit te voeren. Als je besluit om contant geld op te sturen, kan het maximaal 2 weken of soms zelfs 3 weken duren voordat je account wordt opgewaardeerd.
• Wacht niet totdat je account is verlopen. Verleng je account voordat de verloopdatum is verstreken. De tijd die je toevoegt, wordt opgeteld bij de huidig lopende tijd.
• Je kunt zien wat de verloopdatum is door binnen de verschillende Mullvad VPN-apps op het poppetje te klikken, in de groene balk. Bij het inloggen op de website van Mullvad met je accountnummer, kun je na het inloggen linksboven de verloopdatum vinden.
• Mullvad VPN gebruikt geen automatische incasso. Je moet dus handmatig de transactie doen bij het verlengen van je account.
• Je wordt 2 dagen voordat het account verloopt op de hoogte gesteld. Omdat je geen contactgegevens achterlaat bij het aanmaken van een account, kan Mullvad je niet bereiken. Noteer de verloopdatum in je agenda.
• Als je niet een van de bovenstaande betaalmethodes kunt gebruiken, dan is het ook mogelijk om andere methodes te gebruiken, zoals een traditionele bankoverschrijving, iDeal, een creditcard, PayPal, etc. Wij raden dit natuurlijk af, maar snappen dat niet iedereen in de gelegenheid is om een voucher aan te schaffen, met Monero te betalen of contant geld op te sturen. Overigens kun je ervoor kiezen om voor bijvoorbeeld 2 maanden met iDeal te betalen en daarna een nieuw account aan te maken en die met je voucher te betalen. Je moet dan wel op het nieuwe account inloggen met je apparaten, maar dit is zo gebeurd.

Klik hier om te zien wat Mullvad precies registreert van een betaling.

Werken met bestanden in Fedora Linux

Fedora Linux gebruikt, net als Windows en Mac OSX, een bestandenstructuur met een Verkenner. Hierin vind je alle mappen en bestanden. Deze kun je kopiëren en plakken, de naam wijzigen, verwijderen, verplaatsen, zoeken op categorie, etc. De applicatie die je nodig hebt om je bestanden te kunnen benaderen, heet ook Bestanden. Deze kun je zoeken en openen met de zoekfunctie van Fedora Linux.

Na het openen van de Bestanden-applicatie kom je altijd terecht in de map Recent. Links vind je een lijst met Recent, Favorieten en Persoonlijke map. De Persoonlijke map bevat de standaardomgevingen zoals Bureaublad, Documenten, Downloads, etc. Onder Persoonlijke map vind je meerdere categorieën zoals Afbeeldingen, Muziek, Video’s en Prullenbak. Als laatste heb je de optie Andere locaties, waarmee je bijvoorbeeld Netwerklocaties kunt toevoegen.

Linksboven vind je 3 streepjes. Door hierop te klikken krijg je een menu te zien met verschillende navigatie- en weergaveopties, zoals het openen van een nieuw venster of tabblad, Voorkeurenopties en Sneltoetsen.

USB-sticks en externe harde schijven

Bij het aansluiten van een USB-stick of externe harde schijf verschijnt deze in de linkerlijst van de Bestanden-applicatie. Door met de rechter muisknop te klikken op het apparaat, krijg je een menu te zien met de optie ‘Station veilig verwijderen’. We adviseren om dit te doen voordat je de USB-stick/externe harde schijf afsluit.

Wat is LibreOffice?

LibreOffice is het ultieme privacy-vriendelijke alternatief voor Microsoft Office. Alle data wordt lokaal opgeslagen en beheerd. Het pakket is volledig free and open source en heeft mooie alternatieven voor de meest populaire Microsoft Office-apps zoals Word, Excel en PowerPoint. Daarnaast heb je geen account nodig om deze tools te kunnen gebruiken en worden de applicaties regelmatig bijgewerkt met nieuwe updates. Het mooie is ook dat je Microsoft Office-documenten kunt openen en bewerken met de tools die LibreOffice aanbiedt. En andersom geldt ook: je kunt bestanden in Office-formaten (zoals .docx) opslaan. Dit geldt ook voor oudere typen Office-documenten zoals Office 2003 en zelfs helemaal terug tot aan 1997.

LibreOffice-applicaties

Fedora Linux wordt standaard geleverd met de volgende 3 LibreOffice-applicaties:

• LibreOffice Writer: Een alternatieve app voor Microsoft Word.
• LibreOffice Calc: Een alternatieve applicatie voor Microsoft Excel.
• LibreOffice Impress: Een alternatieve applicatie voor Microsoft PowerPoint.

Je hoeft deze apps dus niet apart te installeren. LibreOffice naast bovengenoemde apps, meerdere alternatieven die je vanuit het Software Center van Fedora kunt installeren. Je kunt ook het gehele LibreOffice-pakket downloaden, waar alles standaard in zit.

LibreOffice Writer (Word)

Writer heeft alle functies die je verwacht van een moderne, volledig uitgeruste tekstverwerker. Het is eenvoudig genoeg voor een snelle memo, maar krachtig genoeg om complete boeken te maken met inhoud, diagrammen, indexen en meer. Je bent vrij om je te concentreren op jouw boodschap, terwijl Writer het er geweldig uit laat zien.

LibreOffice Calc (Excel)

Calc is het spreadsheetprogramma van LibreOffice. Nieuwkomers vinden het intuïtief en gemakkelijk te leren, terwijl professionele dataminers en cijferkrakers het uitgebreide scala aan geavanceerde functies waarderen. Ingebouwde wizards begeleiden je bij het kiezen en gebruiken van een uitgebreide reeks geavanceerde functies. Of je kunt sjablonen downloaden uit de LibreOffice-sjabloonrepository voor kant-en-klare spreadsheetoplossingen.

LibreOffice Impress (PowerPoint)

In Impress is het maken en bewerken van dia’s zeer veelzijdig dankzij verschillende bewerkings- en weergavemodi. Overzicht (voor het ordenen en schetsen van jouw tekstinhoud), Notities (voor het bekijken en bewerken van de notities die aan een dia zijn gekoppeld), Hand-out (voor het produceren van papier) en diasorteerder (voor een miniatuurbladweergave waarmee je jouw dia’s snel kunt vinden en ordenen).

LibreOffice Home

Naast alle losse LibreOffice-applicaties heeft het pakket ook een algemene applicatie waar alles samenkomt. Daarnaast kun je voor alle individuele apps meerdere instellingen aanpassen, sjablonen en lettertypes toevoegen, bestanden openen, etc.

LibreOffice Draw (PDF’s)

Met deze applicatie kun je PDF-documenten bekijken en bewerken. Standaard wordt deze niet meegeleverd met Fedora. Je kunt LibreOffice Draw downloaden in het Software Center van Fedora. Je kunt uiteraard ook de LibreOffice-applicatie installeren (waar alle applicaties bij zijn inbegrepen, inclusief LibreOffice Draw).

Netwerken & Internet

Het verbinden met een wifi- en/of bekabeld netwerk is net zo eenvoudig als op andere besturingssystemen. We gebruiken hiervoor het zogeheten Snelmenu. Klik rechtsboven op het batterijtje om het snelmenu te openen. Je krijgt een aantal knoppen te zien, waaronder Kabel en WiFi. De kabeloptie is vanzelfsprekend. Sluit een netwerkkabel aan en klik op de knop om de verbinding vast te stellen. TIP: zit er geen directe kabelaansluiting in de laptop? Dan kun je altijd een USB-naar-Ethernet-verloopkabel kopen.

Grijs betekent uit en blauw betekent aan. Bij de wifi-knop werkt het net zo, behalve dat je verbinding moet maken met een specifiek netwerk, waar je zeer waarschijnlijk een netwerksleutel (wachtwoord) voor nodig hebt.

Netwerkinstellingen

Door op het pijltje te klikken, krijg je een extra dialoogvenster te zien waarmee je ook direct naar de instellingen kunt gaan van de desbetreffende functie. Je kunt deze instellingen ook benaderen door naar de Instellingen app te gaan en links in het menu te klikken op Wifi of op Netwerk.

WiFi-instellingen

Je krijgt hier een overzicht te zien van alle WiFi-netwerken in de buurt, opties zoals het instellen van een Hotspot en een knop waarmee je kunt zien met welke netwerken je in het verleden verbinding hebt gemaakt. Daarnaast kun je ook de Vliegtuigstand inschakelen.

Netwerk-instellingen

Je krijgt hier een overzicht te zien van verschillende opties zoals het in- en uitschakelen van een kabelverbinding, het instellen van een VPN-dienst en het instellen van een Proxy.

Brave Browser

Brave Browser is een op Chromium gebaseerde browser die bekendstaat om de gebruikersvriendelijkheid en privacy-vriendelijke functies, zoals het kunnen blokkeren van trackers (volgers) en een ad-blocker waarmee je geen last hebt van reclame of vervelende pop-ups.

Mullvad Browser

Mullvad Browser (ontwikkeld door ons favoriete VPN-bedrijf) is gebaseerd op de Firefox-engine. Je kunt het zien als de Firefox-browser, maar dan met standaard ingeschakelde privacyfunctionaliteiten en extra beveiligingsmechanismes. De browser is uiteraard ook volledig open source. Naast privacyvriendelijke functies zoals een ad-blocker, het niet toestaan van fingerprinting en het blokkeren van trackers (volgers) kun je de browser ook verbinden met je Mullvad VPN voor nog meer privacy en veiligheid.

Meer functies

Zie voor meer geavanceerde functies en functiebeschrijvingen van het besturingssysteem onze Fedora Linux Gebruikershandleiding.

Pro Privacy Fedora Platform

Op het Pro Privacy Fedora Platform vind je de goedgekeurde applicatielijst, de applicatiehandleidingen, instructievideo’s, veelgestelde vragen en nog veel meer!

Hieronder vind je een video waarin Wesley een overzicht geeft van het Pro Privacy Platform.