{"id":54335,"date":"2026-09-13T11:05:51","date_gmt":"2026-09-13T09:05:51","guid":{"rendered":"https:\/\/proprivacy.io\/?p=54335"},"modified":"2026-09-13T19:03:47","modified_gmt":"2026-09-13T17:03:47","slug":"rob-jetten-wbnv","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/proprivacy.io\/nl\/rob-jetten-wbnv\/","title":{"rendered":"Rob Jetten z’n nieuwe inlichtingenwet: de 10 meest schokkende onderdelen uitgelicht"},"content":{"rendered":"
\n\t
\n\t\t
\n\t\t\t

Nieuwe sleepwet = “de uitholling van de rechtsstaat + losgezongen geheime diensten”<\/span><\/p>\n

Twee weken geleden zat ik bij de Pro Privacy Podcast nog met verbazing het nieuwe wetsvoorstel voor de inlichtingendiensten door te spitten (Wbnv). Ik werd er behoorlijk door overvallen, maar ik heb inmiddels de wet \u2013 van bijna 300 artikelen \u2013 goed door kunnen nemen en mijn conclusie is niets anders dan schokkend: de nieuwe wet is een nachtmerrie voor de burger en de natte droom van de inlichtingendiensten. De diensten willen (en krijgen) m\u00e9\u00e9r bevoegdheden en minder controle.<\/span><\/p>\n

Daarom hieronder een top 10 met een beetje hulp van AI (hoi Jetten) en de fundamenteel kritische blik van de voormalig toezichthouder op de geheime diensten Bert Hubert*<\/span><\/p>\n

De top 10 meest controversi\u00eble elementen<\/b><\/span><\/p>\n

1) Het sleepnet blijft \u00e9n wordt groter<\/b><\/span><\/p>\n

Art. 82 geeft de diensten bevoegdheid tot bulkinterceptie voor maximaal een jaar, onbeperkt verlengbaar. De definitie van bulkgegevens is veelzeggend: “een verzameling persoonsgegevens die betrekking heeft op een zeer groot aantal personen <\/i>waarvan het merendeel van de personen geen onderwerp van onderzoek van een dienst is en dat ook niet zal worden<\/b><\/u><\/i>.”<\/i> Jouw data dus. De bewaartermijn is drie jaar, telkens verlengbaar.<\/span><\/p>\n

En het gaat verder dan interceptie. Hubert over de bulkdatasets: “De diensten mogen op allemaal manieren ‘bulkdata’ verzamelen, bijvoorbeeld door gelekte datasets van locatiegegevens in te kopen op dark markets.”<\/i><\/span><\/p>\n

Waar het Sleepwet-referendum van 2018 ongericht verzamelen tot uitzondering moest maken, wordt het hier de norm.<\/span><\/p>\n

2) Banken, cloudaanbieders en online platforms \u2014 iedereen moet leveren<\/b><\/span><\/p>\n

Art. 92 dwingt financi\u00eble instellingen saldo- en transactiegegevens<\/b><\/u> van hun klanten (u dus) prijs te geven. Art. 87 en 89 doen hetzelfde voor opgeslagen cloud-communicatie en realtime metadata. Art. 94 breidt dit uit naar “een ieder” bij zogenaamde zwaarwegende noodzaak.<\/span><\/p>\n

Hubert vat dat laatste zo samen: “In artikel 94 krijgen de diensten de algemene bevoegdheid om, als het echt moet, informatie op te eisen bij iedereen. En de data moeten ook direct geleverd worden, anders volgt een gevangenisstraf van zes tot 24 maanden.”<\/i><\/span><\/p>\n

En daar blijft het niet bij: je krijgt bovendien een zwijgplicht<\/b><\/u> opgelegd. Wat betekent dat een bedrijf naar zijn eigen klanten geen verantwoording meer kan afleggen over wat er met hun gegevens gebeurt.<\/span><\/p>\n

3) Het opponentenregime (art. 55\u201358)<\/b><\/span><\/p>\n

Hele organisaties kunnen als “opponent” \u2014 offensieve dreiging \u2014 worden aangewezen door ministers. Eerlijk is eerlijk: dat kan niet met de eerste de beste club. Art. 55 vereist dat de organisatie toebehoort aan of handelt namens een land dat zich tegen Nederland richt, en daarnaast gelden de EU-terreurlijsten automatisch. Ook de aanwijzing zelf wordt vooraf getoetst, en dat oordeel is bindend (art. 57).<\/span><\/p>\n

Maar daarna houdt het op. Het diensthoofd geeft zichzelf toestemming voor een jaar. Art. 58 lid 5: onafhankelijke toets vooraf vervalt. Het hoofd mag hacken, observeren, agenten inzetten en data vorderen zonder externe goedkeuring<\/b><\/u>.<\/span><\/p>\n

Bert Hubert: “In de nieuwe wet mag men (de diensten \u2013 red.) een hele organisatie aanwijzen als ‘evidente opponent’, en nadat dat gebeurd is kan iedereen die voor zo’n opponent werkt, of er actief voor is, zonder verdere procedure aangepakt worden.\u201d Wie dat dan zijn en wie daarbij horen bepalen de geheime diensten zelf\u2026 Zijn voorbeeld van hoe makkelijk je al gekoppeld kunt worden aan zo\u2019n opponent: “\u2026zo kan je al geacht worden bij een hackerverband te horen als je een techniek toepast waarvan bekend is dat Noord Koreaanse hackers die ook gebruiken.”<\/span><\/p>\n

4) Hacken zonder hacken te noemen<\/b><\/span><\/p>\n

Art. 76\u201377 legitimeert het inbreken en software installeren, art. 78 het “uitwinnen” van data. Alleen dat laatste wordt extern getoetst. Het inbreken zelf niet. Hacken valt ook buiten de notificatieplicht (art. 59) \u2014 je hoort dus nooit of er bij je ingebroken is.<\/span><\/p>\n

Hubert: “Het is bezopen dat men op deze manier ‘hacken’ opsplitst in drie handelingen waarvoor alleen serieus toestemming gevraagd hoeft te worden voor de derde manier. <\/i>Dit getuigt van hoe de diensten losgezongen zijn van de samenleving<\/b><\/u><\/i> \u2014 wij bepalen wel of je ‘gehacked’ bent. En <\/i>de behoefte om de wereld ‘alvast’ te hacken is ronduit eng<\/b><\/u><\/i>. Zo verzwakken we de beveiliging van belangrijke infrastructuur, en maken we een gatenkaas van het internet.”<\/i><\/span><\/p>\n

Dat “alvast hacken” heet “positioneren” \u2014 het is de offici\u00eble titel van art. 77. En het mag uitdrukkelijk ook bij mensen die zelf nergens van verdacht worden; Hubert citeert daarvoor de memorie van toelichting: “Dergelijke inzetten kunnen ook gericht zijn op non-targets.”<\/i> Hubert daarover: “in de nieuwe wet hoeft er geen externe toestemming gevraagd te worden voor dit soort ‘positioneren’, en dat is doodeng.”<\/i><\/span><\/p>\n

5) Staatsnoodrecht als kunstgreep<\/b><\/span><\/p>\n

Art. 224\u2013229 laat ministers in “buitengewone omstandigheden” de toets vooraf, verslaglegging en notificatieplicht opschorten. Ze mogen zelf toezichthouders benoemen, zonder Kamer.<\/span><\/p>\n

Hubert: “Onder ‘buitengewone omstandigheden’ kunnen de ministers zelf nieuwe toezichthouders aanwijzen. Het is ook niet meer nodig de toetsingscommissie nog toestemming te vragen voor dingen die te maken hebben met de crisis, dat hoeft dan ook niet meer (artikel 226).”<\/i><\/span><\/p>\n

Juist als toezicht het hardst nodig is, kan het kabinet het dus uitschakelen. En wie bepaalt wat “buitengewone omstandigheden” zijn? De regering zelf. Dat crises niet vanzelf overwaaien, weten we: de Amerikaanse noodtoestand rond Iran uit 1979 wordt nog altijd jaarlijks verlengd.<\/span><\/p>\n

6) AI en biometrie, nu wettelijk mogelijk<\/b><\/span><\/p>\n

Art. 32\u201337 normeren gezichtsherkenning op afstand en AI-scanning van bulkdatasets. De gedetailleerde AI-plannen en toetsen uit de Wiv 2017 zijn geschrapt. Art. 32 geeft de diensten de bevoegdheid “de uitvoering van deze wet (\u2026) te automatiseren”. Art. 33 noemt vervolgens twee toepassingen expliciet als “risicotoepassing”: \u00e9\u00e9n die “gericht is op het op afstand onderzoeken van biometrische kenmerken”<\/i>, en \u00e9\u00e9n die “gericht is op de identificatie van personen en organisaties die in aanmerking komen voor onderzoek door de dienst”<\/i> \u2014 dus juist om nieuwe targets te vinden, precies de zorg van het referendum<\/b><\/u>.<\/span><\/p>\n

Hubert: “Hoe knapper de AI wordt, hoe enger het idee is dat de computer vrij mag zoeken naar rare dingen, en daarmee meer mag dan mensen die voor de diensten werken!”<\/i> Zijn samenvatting van de hele operatie: “Iemand suggereerde dat we hiermee van een #sleepwet naar een #slopwet gegaan zijn.”<\/i><\/span><\/p>\n

7) Spoedprocedures: eerst doen, dan toetsen<\/b><\/span><\/p>\n

Art. 54 zegt het met zoveel woorden. Bij spoed geeft de Minister toestemming en beginnen de diensten meteen met inzet; de onafhankelijke toetsing volgt achteraf. Maar in de praktijk betekent het nog steeds: de inbreuk is al gepleegd voordat een toetser er ook maar naar heeft gekeken. Een waarborg die pas werkt nadat de schade is aangericht, kun je met goed fatsoen geen waarborg noemen.<\/span><\/p>\n

8) Journalisten, advocaten en Kamerleden mogen geheim worden getapt<\/b><\/span><\/p>\n

Enigszins positief: art. 42 regelt vooraf een rechtmatigheidstoets via de rechtbank Den Haag voordat<\/u> journalisten, advocaten en Kamerleden mogen worden afgetapt. Maar weigert de rechter, dan geeft art. 217\u2013220 de Minister een geheime herkansing<\/strong> bij de Raad van State. De uitspraak is achter gesloten deuren en wat de uitkomst ook is, de betrokken journalist of advocaat krijgt hier niets van te horen<\/strong>. Laat staan dat hij hiertegen in beroep kan.<\/span><\/p>\n

9) Ingelijfde informanten en ambtenaren<\/b><\/span><\/p>\n

Art. 126\u2013129 laat toe dat ambtenaren van Belastingdienst, IND en COA structureel voor de (geheime) diensten werken. Art. 63 lid 3 regelt rechtstreeks geautomatiseerde toegang tot databases. Medewerkers mogen de wet overtreden: de wet bepaalt dat een medewerker “ook [kan] worden belast met het verrichten van handelingen die het plegen of medeplegen van een strafbaar feit tot gevolg kunnen hebben”<\/i> (art. 97). Zo groeit er dwars door de overheid een parallelle infrastructuur die zich aan het publieke oog onttrekt.<\/span><\/p>\n

10) De burger staat buitenspel<\/b><\/span><\/p>\n

Art. 147 sluit de Woo (Wet open overheid) uit. Art. 154 laat weigering van inzagerecht “alleen in algemene termen” motiveren \u2014 dus je krijgt letterlijk niks te weten. En als klap op de vuurpijl mag je DNA tot 30 jaar lang worden bewaard\u2026<\/span><\/p>\n

Het toezicht is afgezwakt i.p.v. versterkt!<\/b><\/span><\/p>\n

Het kabinet verkoopt de wet met “nieuwe waarborgen”. In werkelijkheid worden de twee bestaande toezichtcommissies samengevoegd, verliezen ze volgens Huberts telling zo’n 30% van hun leden, en mogen ze op heel veel dingen geen toezicht meer houden. Hubert wijst op \u00e9\u00e9n wijziging die alles zegt: “Ook mag de toetsingscommissie na deze nieuwe wet geen rekening meer houden met het verleden.”<\/i> Een dienst die eerder over de schreef ging, begint dus telkens met een schone lei.<\/span><\/p>\n

Vier jaar geleden zei het kabinet na het referendum: bevoegdheden worden gericht ingezet met extra waarborgen. Nu? Die zinsnede “zo gericht mogelijk” ontbreekt inmiddels in de tekst. De referendumwaarborgen zijn afgeschaft.<\/span><\/p>\n

Hubert vat het zo samen: “Ik heb veel vragen gekregen over wat nou het ergste is aan de nieuwe wet, maar het is in z’n geheel <\/i>een totale uitholling van de rechtsstaat door diensten die zijn losgezongen van de maatschappij<\/b><\/u><\/i> en zelden of nooit naar zichzelf kijken als de resultaten tegenvallen.”<\/i> En over de kans dat dit ooit gecorrigeerd wordt, zei hij deze week bij Nieuwsuur: “Het kabinet probeert het gewoon. Voor een dergelijke zaak die ooit bij het Europees Mensenrechtenhof dient, zijn we weer jaren verder.<\/i><\/span><\/p>\n

En hij heeft gelijk. Dit is de infrastructuur van een totalitaire staat, nauwelijks omhuld door een democratisch sausje. Bulkdatasets, AI-selectie, geheime procedures, staatsnoodrecht, een burger die buitenspel staat, en geheime diensten die ten tijde van crisis hun eigen toezicht bepalen\u2026<\/span><\/p>\n

De wet is momenteel nog in consultatie, maar u weet wat ons te wachten staat als we hier geen halt aan roepen. Een surveillancestaat waarin de situatie uit 1984 werkelijkheid wordt, in plaats van dat het een fictief verhaal blijft. Een referendum gaan we \u2013 met dank aan D66 \u2013 hier niet meer over kunnen houden. Maar al onze aandacht en ons verzet verdient het w\u00e9l!<\/span><\/p>\n

*https:\/\/berthub.eu\/articles\/posts\/de-wiv-202x\/#toestemming-zonder-toestemming-te-vragen<\/p>\n

In de laatste Pro Privacy Podcast (best bekeken tot op heden) stonden we ook al uitgebreid stil bij de wet:<\/strong><\/span><\/p>\n\n\t\t<\/div>\n\t<\/div>\n\n\t

\n\t\t
\n\t\t\t